تمرین درمانی در فیزیوتراپی یکی از تکنیک های مهم است که شامل اعمال حرکات یا فعالیت های خاص برای بهبود یا بازیابی عملکرد فیزیکی، تحرک، قدرت و استقامت است.
تمرین درمانی نقش مهمی در توانبخشی افراد مبتلا به بیماری های مختلف اسکلتی عضلانی، عصبی، قلبی ریوی و سایر بیماری ها دارد. برنامه های ورزشی درمانی توسط فیزیوتراپیست ها، پس از ارزیابی جامع وضعیت بیمار طراحی و اجرا می شوند. این تمرینات برای رسیدگی به نیازها و اهداف خاص فرد، ارتقاء بهبودی، جلوگیری از آسیب بیشتر و افزایش رفاه کلی طراحی شده اند.
بیشتر بخوانید : تیپینگ در فیزیوتراپی
اهداف اولیه تمرین درمانی در فیزیوتراپی
افزایش بهبودی و ریکاوری: هدف فیزیوتراپی از طریق تمرینات خاص، تسهیل روند بهبودی بافت های آسیب دیده مانند ماهیچه ها، رباط ها، تاندونها و مفاصل است. با بهبود گردش خون و افزایش ترمیم بافت، تمرینات درمانی به کاهش درد، التهاب و سفتی کمک میکند و به بهبودی سریعتر کمک میکند.
بازگرداندن تحرک و عملکرد: برنامههای تمرین درمانی در فیزیوتراپی برای افزایش انعطاف پذیری، دامنه حرکتی مفاصل و قدرت عضلانی طراحی شدهاند و بیماران را قادر میسازد تا الگوهای حرکتی عملکردی را به دست آورند. فیزیوتراپی با رفع اختلالات در تحرک و انعطاف پذیری به بهبود تعادل، هماهنگی و وضعیت بدن کمک میکند که برای انجام فعالیت های روزانه و جلوگیری از افتادن ضروری است.
ایجاد قدرت و استقامت: تمرینات قدرتی در برنامه های درمانی برای افزایش قدرت، قدرت و استقامت عضلانی گنجانده شده است. با هدف قرار دادن گروههای عضلانی خاص از طریق تمرینات مقاومتی، فیزیوتراپی به بهبود عملکرد کلی بدن کمک میکند و افراد را قادر میسازد تا در فعالیت هایی با کاهش خستگی و بهبود ظرفیت عملکردی شرکت کنند.
بهبود کنترل عصبی عضلانی: تمرین درمانی در فیزیوتراپی بر تقویت کنترل عصبی عضلانی، هماهنگی و حس عمقی تمرکز دارند که برای الگوهای حرکتی مناسب و ثبات مفصل ضروری هستند. هدف فیزیوتراپی با ترکیب تمرینات تعادلی و هماهنگی، آموزش مجدد سیستم عصبی عضلانی، کاهش خطر سقوط و افزایش کنترل حرکتی است.
مدیریت درد: ورزش درمانی نقش مهمی در مدیریت درد مربوط به شرایط اسکلتی عضلانی مانند کمردرد، آرتریت و آسیب های ورزشی دارد. فیزیوتراپی با ترکیب تمرینات کششی، تقویتی و هوازی به کاهش درد، بهبود عملکرد مفاصل و افزایش کیفیت کلی زندگی برای افرادی که با درد مزمن دست و پنجه نرم می کنند، کمک می کند.
پیشگیری از عود آسیبها: از طریق آموزش به بیمار و برنامههای ورزشی خاص، فیزیوتراپی با هدف کاهش خطر آسیبهای مکرر با رفع نقصهای بیومکانیکی و عملکردی زمینهای ارائه می شود. تمرین درمانی در فیزیوتراپی با ارتقای مکانیک حرکتی مناسب و تقویت نواحی ضعیف به پیشگیری از آسیب ها و عوارض بعدی کمک می کند.
موارد کاربرد
آسیبهای عضلانی-استخوانی: تمرین درمانی در فیزیوتراپی معمولاً برای افرادی که دچار آسیبهای عضلانی مانند اسپاسم عضلانی، کمردرد، آرتریت، آرتروز، شکستگی استخوان، کمردرد، سندرم کارپال تونل و غیره شدهاند، توصیه میشود. این تمرینات میتوانند کمک کنند تا عضلات تقویت شده، انعطاف پذیری بهبود یابد و علائم درد کاهش یابد.
بیماریهای عصبی: برای بیمارانی که دچار بیماریهای عصبی مانند سکته مغزی، ام اس ، پارکینسون و … میشوند، تمرین درمانی میتواند کمک کند تا قدرت و حرکت عضلات بهبود یابد و عملکرد روزمره آنها بهبود یابد.
بیماریهای قلبی-عروقی: برای افرادی که بیماریهای قلبی-عروقی دارند، مانند سکته قلبی، فشار خون بالا یا پایین، تمرین درمانی در فیزیوتراپی برای افزایش تحمل قلبی، کاهش فشار خون، و بهبود عملکرد قلب و عروق توصیه میشوند.
بیماریهای التهابی: برای افرادی که دچار بیماریهای التهابی مانند التهاب مفاصل، التهاب عصبی، ورم مفصلی و آرتریت هستند، تمرینات درمانی ممکن است به کاهش التهاب، بهبود انعطاف پذیری و تقویت عضلات کمک کند.
بیماریهای مزمن: برای بیمارانی که دچار بیماریهای مزمن مانند دیابت، چاقی، بیماری های ریوی، و بیماری های عصبی مزمن مثل ام اس و کمردرد مزمن هستند، تمرین درمانی میتواند به بهبود کیفیت زندگی و کاهش ریسکهای احتمالی کمک کند.
صدمات و آسیبهای ورزشی: برای ورزشکاران یا افراد دیگر که دچار آسیبهای ورزشی کشیدگی عضلانی، شکستگی و غیره هستند، تمرین درمانی در فیزیوتراپی میتواند به بازسازی عضلات، تقویت و کارایی کمک کند.
انواع تمرینات درمانی
تمرین درمانی در فیزیوتراپی را می توان به طور کلی به چهار نوع اصلی دسته بندی کرد: تمرینات دامنه حرکتی، تمرینات تقویتی، تمرینات انعطاف پذیری و تمرینات عملکردی. هر نوع ورزش هدف خاصی را در ارتقای بهبودی و رفع نیازهای توانبخشی فرد انجام می دهد.
تمرینات دامنه حرکتی: این تمرینات بر بهبود تحرک و انعطاف مفاصل، به ویژه پس از صدمات، جراحی ها یا بی حرکتی طولانی مدت تمرکز دارند. دامنه تمرینات حرکتی شامل تمرینات غیرفعال، فعال کمکی و فعال است که مفاصل و گروه های عضلانی خاصی را هدف قرار می دهند تا الگوهای حرکتی طبیعی را بازیابی کنند.
تمرینات تقویتی: تمرینات تقویتی برای هدف قرار دادن گروه های عضلانی خاص برای بهبود قدرت، قدرت و استقامت عضلانی طراحی شده اند. این تمرینات ممکن است شامل استفاده از نوارهای مقاومتی، وزنه یا وزن بدن برای به چالش کشیدن عضلات، ارتقاء رشد عضلات و قدرت عملکردی باشد.
تمرینات انعطافپذیری: تمرینات انعطافپذیری در تمرین درمانی در فیزیوتراپی بر کشش عضلات و بافتهای سفت برای بهبود تحرک مفاصل، کاهش سفتی عضلانی و جلوگیری از آسیب تمرکز میکنند. این تمرینات گروههای عضلانی کلیدی مانند همسترینگ، چهارسر ران و خمکنندههای ران را هدف قرار میدهند تا انعطافپذیری کلی و دامنه حرکتی مفصل را افزایش دهند. تمرینات انعطافپذیری را میتوان در روتینهای گرم کردن و سرد کردن گنجاند تا بدن را برای فعالیت بدنی آماده کند و به ریکاوری بعد از ورزش کمک کند.
تمرینات عملکردی: تمرینات عملکردی حرکات و فعالیت های واقعی را برای بهبود هماهنگی، تعادل و حس عمقی شبیه سازی می کنند. این تمرینات متناسب با اهداف عملکردی خاص فرد، مانند راه رفتن، بالا رفتن از پله ها، یا بلند کردن اجسام، برای بهبود زندگی روزمره طراحی شده است.
فرآیند ایجاد یک برنامه تمرین درمانی در فیزیوتراپی
ارزیابی: فیزیوتراپیست یک ارزیابی جامع از وضعیت بیمار، از جمله یک تاریخچه پزشکی کامل، معاینه فیزیکی، تست عملکردی و تجزیه و تحلیل حرکت انجام می دهد. بر اساس یافتههای ارزیابی، فیزیوتراپیست آسیبها، محدودیتها و اهداف را برای هدایت توسعه یک برنامه ورزشی شخصیشده شناسایی میکند.
تعیین هدف: فیزیوتراپیست با همکاری بیمار، اهداف توانبخشی واضح و قابل دستیابی را بر اساس نیازها، اولویت ها و توانایی های عملکردی فرد تعیین می کند. تعیین هدف به ایجاد انگیزه در بیمار کمک می کند، پیشرفت را پیگیری می کند و اطمینان حاصل می کند که برنامه تمرینی با نتایج مورد نظر هماهنگ است.
تجویز ورزش: فیزیوتراپیست یک برنامه ورزشی سفارشی طراحی می کند که به آسیب های خاص، اهداف و محدودیت های عملکردی بیمار می پردازد. این برنامه معمولاً شامل ترکیبی از دامنه حرکتی، تقویتی، انعطاف پذیری و تمرینات عملکردی متناسب با نیازها و پیشرفت فرد است.
آموزش: فیزیوتراپیست بیمار را در مورد هدف، تکنیک و پیشرفت هر تمرین در برنامه آموزش می دهد. دستورالعملها، نمایشها و بازخوردهای واضح در تمرین درمانی در فیزیوتراپی کمک میکند تا اطمینان حاصل شود که بیمار تمرینها را به درستی و ایمن انجام میدهد و مزایای برنامه تمرین درمانی را به حداکثر میرساند.
نظارت و پیشرفت: در طول فرآیند توانبخشی و تمرین درمانی در فیزیوتراپی، فیزیوتراپیست پیشرفت بیمار را زیر نظر دارد، برنامه تمرینی را در صورت نیاز تنظیم می کند و تمرینات را برای حفظ چالش و ارتقای بهبود بیشتر انجام می دهد. ارزیابی مجدد به طور منظم به ردیابی تغییرات در عملکرد، تحرک، قدرت و سطح درد کمک می کند و به اصلاح برنامه ورزشی کمک می کند.
