پارگی روتاتور کاف شانه یکی از آسیب های شایع شانه است. شانه یکی از پرتحرک ترین مفاصل بدن انسان است و هرگونه آسیب در این ناحیه میتواند فعالیتهای روزمره را مختل کند. یکی از شایعترین آسیبهای شانه، پارگی روتاتور کاف است؛ مشکلی که میتواند در اثر فشار زیاد، حرکات مکرر یا افزایش سن ایجاد شود. این آسیب نهتنها موجب درد شدید میشود، بلکه دامنه حرکتی دست را نیز محدود میکند. بسیاری از افراد تصور میکنند که تنها ورزشکاران به این مشکل دچار میشوند، اما حقیقت این است که افراد عادی نیز، بهخصوص با افزایش سن، در معرض خطر پارگی روتاتور کاف شانه هستند.
روتاتور کاف در واقع مجموعهای از چهار عضله و تاندون است که در اطراف مفصل شانه قرار گرفته و استخوان بازو را در جای خود نگه میدارند. این عضلات عبارتاند از:
- سوپرااسپیناتوس (Supraspinatus)
- اینفرااسپیناتوس (Infraspinatus)
- ترس مینور (Teres Minor)
- ساباسکاپولاریس (Subscapularis)
این چهار عضله با همکاری هم به چرخش، بالا بردن و پایداری مفصل شانه کمک میکنند. به زبان ساده، بدون عملکرد صحیح روتاتور کاف، بالا بردن دست یا چرخاندن بازو تقریباً غیرممکن خواهد بود. زمانی که هر یک از تاندونهای این گروه دچار التهاب، کشیدگی یا پارگی روتاتور کاف شانه شود، فرد دچار درد، ضعف و کاهش دامنه حرکتی میشود.
بیشتر بخوانید : پارگی تاندون دست
دلایل پارگی روتاتور کاف شانه
پارگی روتاتور کاف ممکن است به دلایل مختلفی رخ دهد که معمولاً در سه دسته کلی جای میگیرد:
حرکات تکراری و فشار زیاد:
افرادی که شغل یا ورزشی دارند که شامل بالا بردن مکرر بازو است ، مانند نقاشان ساختمان، شناگران یا بازیکنان تنیس ، در معرض خطر بالایی هستند. فشار مداوم روی تاندونها باعث فرسایش تدریجی و در نهایت پارگی میشود.
آسیبهای ناگهانی و تصادف:
سقوط روی بازوی درازشده یا بلند کردن یک جسم سنگین میتواند منجر به پارگی حاد شود. در این حالت درد ناگهانی و شدید احساس میشود و معمولاً فرد نمیتواند بازوی خود را بالا ببرد.
افزایش سن و تحلیل تاندونها:
با افزایش سن، خونرسانی به تاندونهای شانه کاهش مییابد و خاصیت ارتجاعی آنها کمتر میشود. در نتیجه، تاندون ها شکنندهتر شده و حتی با حرکات ساده ممکن است دچار پارگی شوند.
عوامل دیگری مانند سیگار کشیدن، ژنتیک، وضعیت نامناسب بدن، و ضعف عضلات شانه نیز میتوانند خطر بروز این آسیب را افزایش دهند.
علائم پارگی روتاتور کاف شانه
پارگی روتاتور کاف شانه معمولاً با مجموعهای از علائم همراه است که شدت آنها به میزان پارگی بستگی دارد. گاهی اوقات این علائم به تدریج ظاهر میشوند و فرد تا مدتها متوجه مشکل نمیشود. در موارد دیگر، درد و ضعف ناگهانی شانه بهوضوح نشاندهنده آسیب جدی است. در ادامه به اصلیترین علائم این آسیب میپردازیم.
درد مداوم یا ناگهانی در شانه:
رایجترین نشانه، درد در قسمت جلویی یا جانبی شانه است که معمولاً هنگام بالا بردن یا چرخاندن بازو تشدید میشود. این درد ممکن است در حالت استراحت یا هنگام خواب روی شانه آسیبدیده نیز احساس شود. بسیاری از بیماران میگویند هنگام خوابیدن، درد آنقدر شدید است که از خواب بیدارشان میکند.
ضعف در بازو:
پارگی روتاتور کاف باعث میشود فرد نتواند بهراحتی بازوی خود را بالا ببرد یا اجسام را بلند کند. حتی انجام کارهای سادهای مثل شانه کردن مو یا بستن دکمه پیراهن دشوار میشود.
کاهش دامنه حرکتی:
محدود شدن حرکات شانه از علائم بارز دیگر پارگی روتاتور کاف شانه است. وقتی تاندونها پاره میشوند، شانه دیگر نمیتواند در دامنه کامل خود حرکت کند، بهخصوص هنگام بالا بردن یا چرخاندن بازو به بیرون.
صدای کلیک یا ترک در شانه:
برخی بیماران هنگام حرکت دادن بازو صدای تقتق یا کلیک میشنوند. این صدا معمولاً بهدلیل حرکت غیرطبیعی مفصل یا تماس تاندونهای آسیبدیده با استخوان است.
تورم و التهاب:
در موارد شدیدتر ممکن است شانه متورم یا گرم شود. این علامت نشاندهنده التهاب تاندونها و بافتهای اطراف است.
اگر هر یک از این علائم را دارید، مراجعه به پزشک متخصص ارتوپدی یا فیزیوتراپ ضروری است. تشخیص زودهنگام میتواند مانع از بدتر شدن آسیب شود.
انواع پارگی روتاتور کاف شانه
پارگیهای روتاتور کاف را میتوان به چند نوع تقسیم کرد که بر اساس میزان آسیبدیدگی تاندونها و مدت زمان وقوع آسیب متفاوتاند:
پارگی جزئی (Partial Tear):
در این حالت، تاندون هنوز به استخوان متصل است اما بخشی از آن آسیب دیده یا رشتههای داخلی آن پاره شدهاند. درد معمولاً خفیف تا متوسط است و با استراحت بهبود مییابد، اما در صورت بیتوجهی میتواند پیشرفت کند.
پارگی کامل (Full-Thickness Tear):
در پارگی کامل، تاندون بهطور کامل از استخوان جدا میشود. این نوع پارگی روتاتور کاف شانه معمولاً باعث درد شدید، ضعف زیاد و از دست دادن حرکات طبیعی بازو میشود. درمان در این موارد اغلب به جراحی نیاز دارد.
پارگی حاد در مقابل مزمن:
پارگی حاد معمولاً بر اثر یک حادثه ناگهانی مانند سقوط یا بلند کردن جسم سنگین اتفاق میافتد، در حالیکه پارگی مزمن بهتدریج و در اثر استفاده مداوم از شانه در طول زمان ایجاد میشود.
پزشک با توجه به نوع پارگی روتاتور کاف شانه ، سن بیمار، سطح فعالیت و علائم موجود، بهترین روش درمانی را انتخاب میکند.
درمان پارگی روتاتور کاف شانه بدون جراحی
در بسیاری از موارد، بهویژه در پارگیهای جزئی یا بیماران مسن، میتوان بدون جراحی بهبودی قابلتوجهی بهدست آورد. هدف درمانهای غیرجراحی کاهش درد، بازگرداندن قدرت عضلانی و بهبود عملکرد شانه است.
استراحت و اصلاح حرکات روزانه:
کاهش فعالیتهایی که باعث درد میشوند، اولین قدم درمان است. بهتر است از حرکات تکراری یا بلند کردن اجسام سنگین پرهیز شود.
داروهای ضد التهاب:
داروهایی مانند ایبوپروفن یا ناپروکسن به کاهش التهاب و درد کمک میکنند. مصرف این داروها باید طبق تجویز پزشک باشد.
تزریق کورتون:
در مواردی که درد شدید است، تزریق کورتیکواستروئید در اطراف تاندون میتواند التهاب را کاهش دهد. البته استفاده مکرر از این تزریقها ممکن است به تاندون آسیب برساند.
فیزیوتراپی:
برنامههای فیزیوتراپی پارگی روتاتور کاف شانه شامل تمرینات کششی، تقویتی و الکتروتراپی هستند. هدف این تمرینات افزایش قدرت عضلات اطراف شانه و بهبود دامنه حرکتی است.
درمان با گرما و سرما:
استفاده از یخ در ۴۸ ساعت اول بعد از آسیب برای کاهش التهاب مفید است. پس از آن میتوان از کمپرس گرم برای بهبود جریان خون و کاهش درد استفاده کرد.
درمان غیرجراحی معمولاً طی ۶ تا ۱۲ هفته انجام میشود و بسیاری از بیماران بدون نیاز به جراحی بهبود مییابند.
درمان جراحی
در صورتی که درمانهای غیرجراحی برای پارگی روتاتور کاف شانه مؤثر نباشند یا پارگی تاندون گسترده باشد، جراحی گزینه اصلی درمان خواهد بود. هدف جراحی، ترمیم تاندون پارهشده و بازگرداندن عملکرد طبیعی شانه است. انتخاب روش جراحی به سن بیمار، میزان آسیب، و سطح فعالیت او بستگی دارد. در ادامه انواع روشهای جراحی و مراحل بهبودی پس از آن را بررسی میکنیم:
آرتروسکوپی (Arthroscopic Repair):
در این روش که کمتهاجمی است، پزشک با استفاده از دوربین و ابزارهای مخصوص از طریق برشهای کوچک وارد شانه میشود. این روش درد کمتری دارد، جای زخم کوچکتر است و زمان بهبودی سریعتر خواهد بود. آرتروسکوپی برای پارگیهای کوچک تا متوسط بسیار مؤثر است.
جراحی باز (Open Repair):
در پارگیهای بزرگ یا پیچیده، پزشک ممکن است از روش جراحی باز استفاده کند. در این حالت برشی بزرگتر ایجاد میشود تا تاندون بهطور مستقیم ترمیم گردد. گرچه زمان بهبودی طولانیتر است، اما دقت ترمیم در این روش بالاتر میباشد.
ترمیم با کمک مینیاوپن (Mini-Open Repair):
ترکیبی از دو روش قبلی است. ابتدا با آرتروسکوپی ناحیه بررسی و تمیز میشود، سپس از طریق برش کوچکی تاندون به استخوان بخیه میگردد.
مدت زمان بهبودی پس از جراحی:
بهبودی کامل پس از جراحی پارگی روتاتور کاف شانه ممکن است بین ۴ تا ۶ ماه طول بکشد. در این مدت، بیمار باید بهصورت دقیق برنامه توانبخشی را دنبال کند تا از سفت شدن مفصل یا آسیب مجدد جلوگیری شود.
مراحل توانبخشی پس از جراحی
توانبخشی پس از پارگی روتاتور کاف شانه نقش حیاتی در بازگشت قدرت و عملکرد طبیعی شانه دارد. بیتوجهی به این مرحله میتواند نتیجه جراحی را به خطر بیندازد. فرایند توانبخشی معمولاً در سه فاز انجام میشود:
فاز بیحرکتی (هفته ۱ تا ۶):
پس از جراحی، شانه در آتل مخصوص یا اسلینگ نگه داشته میشود تا تاندون ترمیمشده فرصت بهبودی پیدا کند. در این مرحله، بیمار فقط مجاز به انجام حرکات ملایم مچ و آرنج است. خوابیدن باید در حالت نیمهنشسته باشد تا فشار بر شانه کاهش یابد.
فاز بازیابی حرکت (هفته ۶ تا ۱۲):
فیزیوتراپیست بهآرامی تمرینات غیرفعال را آغاز میکند. هدف در این مرحله افزایش دامنه حرکتی شانه بدون ایجاد فشار بر تاندون ترمیمشده است. حرکاتی مثل بالا بردن بازو با کمک فیزیوتراپ یا استفاده از طناب مخصوص انجام میشود.
فاز تقویت عضلات (ماه ۳ تا ۶):
وقتی تاندون قدرت اولیه خود را بهدست آورد، تمرینات مقاومتی با کشهای ورزشی و وزنههای سبک آغاز میشود. این تمرینات باعث تقویت عضلات اطراف شانه و بازگشت عملکرد طبیعی مفصل میشود.
در پایان دوره توانبخشی پارگی روتاتور کاف شانه، بیماران میتوانند فعالیتهای روزمره خود را از سر بگیرند و حتی در صورت رعایت نکات ایمنی، به ورزش بازگردند.
