پارگی تاندون دست به معنای گسستگی کامل یا جزئی رشتههای فیبری آن است. زمانی که یک تاندون پاره میشود، ارتباط میان عضله و استخوان از بین میرود و دیگر امکان حرکت طبیعی عضو وجود ندارد. این نوع آسیب معمولاً نتیجه ضربه مستقیم، کشش بیشازحد یا بریدگی تیز مانند چاقو است.
تاندونها همان طنابهای نیرومندی هستند که عضلات را به استخوانها متصل میکنند. در واقع، این ساختارهای فیبری مانند پلهایی هستند که نیروی تولید شده توسط عضله را به استخوان منتقل میکنند تا حرکت اتفاق بیفتد. تاندونها از بافت پیوندی سخت و انعطافپذیر تشکیل شدهاند و در تمام بدن یافت میشوند، اما در دست، اهمیت ویژهای دارند چون دست انسان دارای حرکات ظریف و پیچیدهای است که بدون عملکرد درست تاندونها ممکن نیست.
تاندونهای دست بسیار نازکتر و حساستر از تاندونهای دیگر نواحی بدن هستند. آنها درست زیر پوست قرار دارند و با کوچکترین آسیبی ممکن است دچار التهاب یا پارگی تاندون دست شوند. برای مثال، حرکات سادهای مثل تایپ کردن یا نواختن ساز وابسته به عملکرد صحیح همین تاندونهاست. به همین دلیل، هر گونه آسیب به آنها میتواند عملکرد کلی دست را مختل کند و زندگی روزمره فرد را به چالش بکشد.
پارگی تاندون دست ممکن است شامل یک یا چند تاندون باشد و بسته به شدت آن، عملکرد بخشی یا کلی دست از بین میرود. در بسیاری از موارد، بیمار بهصورت ناگهانی دچار درد شدید، عدم توانایی در حرکت دادن انگشتان، و حتی بیحسی میشود. بدون درمان فوری، ممکن است آسیب دائمی به ساختارهای دست وارد شود.
فیزیوتراپی پس از این آسیب برای کمک به روند بهبودی و بازیابی قدرت و تحرک دست از اهمیت بالایی برخوردار است.
درجات مختلف پارگی تاندون دست
پارگی تاندون دست را میتوان به سه درجه مختلف تقسیم کرد:
پارگی جزئی: تنها بخشی از تاندون پاره شده است. در این حالت، ممکن است هنوز حرکات محدودی وجود داشته باشد اما همراه با درد و ضعف.
پارگی کامل تاندون دست: تاندون بهطور کامل از هم گسسته شده و هیچ حرکتی در مفصل مربوطه وجود ندارد. این وضعیت معمولاً نیاز به جراحی فوری دارد.
پارگی همراه با آسیب به سایر بافتها: در برخی موارد، همراه با پارگی تاندون، رگهای خونی، اعصاب یا استخوانها نیز دچار آسیب میشوند. این نوع پارگیها پیچیدهتر بوده و دوره درمان طولانیتری دارند.
آگاهی از درجه آسیب به تشخیص سریعتر و انتخاب روش درمان مناسب کمک میکند. بنابراین، معاینه دقیق توسط پزشک متخصص و انجام آزمایشهای تصویربرداری بسیار ضروری است.
علل رایج پارگی تاندون دست
آسیبهای ورزشی و فعالیتهای بدنی شدید
یکی از شایعترین دلایل پارگی تاندون دست، فعالیتهای ورزشی شدید است. ورزشهایی که نیاز به استفاده زیاد از دستها دارند، مانند راکتبال، کوهنوردی، کشتی یا ژیمناستیک، فشار زیادی بر روی تاندونها وارد میکنند. وقتی این فشارها بیشازحد شود یا بدن گرم نشده باشد، احتمال پارگی تاندون دست افزایش مییابد.
حرکات تکراری در ورزش باعث خستگی مزمن تاندون میشود و آن را مستعد آسیب میکند. علاوهبراین، ضربه ناگهانی مثل افتادن روی دست یا کشیدگی شدید انگشتان میتواند باعث پارگی ناگهانی تاندونها شود. در ورزشکاران حرفهای، توجه به تمرینات کششی و گرمکردن بدن قبل از تمرین نقش حیاتی دارد تا خطر آسیب به حداقل برسد.
تصادفات و بریدگیها
تصادفات خانگی یا کاری که منجر به بریدگی با اشیای تیز مثل چاقو، شیشه یا فلزات برنده میشوند نیز یکی از عوامل اصلی پارگی تاندون دست هستند. دستها معمولاً در خط مقدم برخورد با اشیای خطرناک قرار دارند، و آسیبهایی که در ظاهر سطحی بهنظر میرسند، ممکن است به تاندونها در عمق پوست آسیب زده باشند.
در بسیاری از موارد، افراد تصور میکنند بریدگی سادهای دارند، اما در واقع یکی از تاندونهای مهم دست دچار گسستگی شده است. این موضوع بهویژه زمانی جدیتر میشود که خونریزی زیادی وجود ندارد، اما عملکرد دست بهطور قابلتوجهی مختل شده است.
بیماریهای زمینهای مثل آرتریت روماتوئید
برخی بیماریهای مزمن مانند آرتریت روماتوئید میتوانند تاندونها را تضعیف کرده و آنها را مستعد پارگی تاندون دست کنند. این بیماری باعث التهاب مزمن در مفاصل و بافتهای اطراف میشود و با گذشت زمان، بافت تاندون را فرسوده کرده و ممکن است حتی بدون ضربه، تاندون پاره شود.
دیابت و لوپوس نیز از دیگر بیماریهایی هستند که جریان خون مناسب به تاندونها را کاهش میدهند و آنها را شکنندهتر میکنند. افرادی که به این بیماریها مبتلا هستند، باید نسبت به هر نوع درد یا تغییر عملکرد در دستهای خود حساس باشند و بهموقع به پزشک مراجعه کنند.
علائم پارگی تاندون دست
درد ناگهانی و شدید
یکی از نخستین نشانههای پارگی تاندون، بروز دردی ناگهانی و شدید است که معمولاً در همان لحظه آسیب ایجاد میشود. این درد ممکن است با صدایی مشابه “پاره شدن” همراه باشد. احساس سوزش یا تیر کشیدن شدید در محل آسیب نیز رایج است و اغلب بیمار قادر به استفاده از دست خود نخواهد بود. گاهی اوقات درد پارگی تاندون دست در ابتدا شدید نیست اما با گذشت زمان افزایش مییابد، بهویژه اگر آسیب جزئی باشد و فرد به آن بیتوجهی کند. این درد معمولاً با حرکت دادن انگشتان یا دست تشدید میشود و ممکن است شبها بیشتر احساس شود.
ناتوانی در حرکت دادن انگشتان یا مچ
پارگی تاندون دست باعث از دست رفتن اتصال بین عضله و استخوان میشود، بنابراین حرکت در ناحیه مربوطه غیرممکن خواهد بود. مثلاً در صورت پارگی تاندون فلکسور انگشت، بیمار دیگر نمیتواند آن انگشت را خم کند. یا اگر تاندون اکستانسور پاره شده باشد، فرد قادر به باز کردن انگشت یا بلند کردن آن نخواهد بود. در برخی موارد، فرد ممکن است تنها بخشی از دامنه حرکتی را از دست بدهد، بهویژه اگر آسیب جزئی باشد. اما در بیشتر موارد، قطع کامل حرکت نشاندهنده پارگی کامل تاندون است که نیاز به درمان فوری دارد.
تغییر شکل ظاهری دست یا انگشتان
یکی از علائم بارز دیگر پارگی تاندون دست ، تغییر شکل دست یا انگشتان است. ممکن است یک انگشت در حالت خمیده یا صاف گیر کند و دیگر نتوان آن را به حالت عادی برگرداند. در برخی موارد، انگشت آسیبدیده بهشکلی عجیب از سایر انگشتان جدا میماند یا دچار انحنای غیرطبیعی میشود.
گاهی ورم، کبودی و تغییر رنگ پوست نیز در محل آسیب ظاهر میشود که همگی نشاندهنده پارگی یا آسیب شدید به ساختارهای داخلی دست هستند.
روشهای تشخیص
معاینات فیزیکی توسط پزشک متخصص
تشخیص اولیه معمولاً با معاینه فیزیکی شروع میشود. پزشک با بررسی دامنه حرکتی، درد، تورم و توانایی بیمار در خم و باز کردن انگشتان میتواند تا حد زیادی به نوع آسیب پی ببرد. همچنین، از بیمار میخواهد حرکاتی را انجام دهد تا متوجه شود کدام تاندون آسیب دیده است. پزشک با لمس دست و بررسی تنش عضلات میتواند تشخیص دهد که آیا تاندون همچنان متصل است یا نه. در برخی مواقع، تستهای عملکردی مانند تست “Jersey Finger” یا “Mallet Finger” برای تشخیص دقیقتر انجام میشود.
آزمایشهای تصویربرداری مثل MRI یا اولتراسوند
در کنار معاینه فیزیکی، پزشک ممکن است برای تأیید تشخیص، آزمایشهای تصویربرداری تجویز کند. MRI یکی از دقیقترین روشها برای مشاهده جزئیات تاندونهاست و میتواند حتی پارگیهای جزئی را نیز نشان دهد. اولتراسوند نیز به دلیل غیرتهاجمی بودن و در دسترس بودن، بهویژه در مواقع اورژانسی بسیار مفید است. با استفاده از این روشها، میتوان محل دقیق پارگی، شدت آسیب، و تأثیر آن بر سایر بافتهای اطراف را بررسی کرد.
روشهای درمان پارگی تاندون دست
درمانهای غیرجراحی (محافظهکارانه)
در برخی موارد، مخصوصاً زمانی که پارگی تاندون دست جزئی باشد، میتوان با روشهای غیرجراحی مشکل را مدیریت کرد. این روشها شامل استراحت، استفاده از آتل، فیزیوتراپی و داروهای ضدالتهاب میشود. پزشک ممکن است برای تثبیت ناحیه آسیبدیده، آتلی به نام splint تجویز کند که از حرکت ناحیه آسیبدیده جلوگیری کند و به تاندون اجازه بازسازی بدهد.
داروهای ضدالتهاب غیر استروئیدی مانند ایبوپروفن و ناپروکسن معمولاً برای کاهش درد و التهاب استفاده میشوند. فیزیوتراپی نیز نقش کلیدی در درمان پارگی تاندون دست دارد. تمرینهای خاصی برای تقویت عضلات اطراف تاندون و بهبود دامنه حرکتی طراحی میشود تا روند بهبودی تسریع یابد. با این حال، این روشها تنها در صورتی مؤثر هستند که پارگی تاندون ناقص باشد و علائم خیلی شدید نباشد.
نکته مهم این است که اگر درمان غیرجراحی در مراحل اولیه جواب ندهد یا عملکرد دست بهطور قابلتوجهی مختل شده باشد، باید به سراغ درمانهای جراحی رفت. بیتوجهی به آسیب میتواند به ناتوانی دائمی منجر شود.
درمانهای جراحی (ترمیم تاندون)
در مواردی که پارگی تاندون دست بطور کامل باشد یا همراه با آسیبهای دیگر باشد، جراحی گزینه ضروری است. عمل جراحی معمولاً شامل باز کردن ناحیه آسیبدیده و دوختن دو سر تاندون به یکدیگر با استفاده از نخهای مخصوص است. گاهی اوقات، اگر بخشی از تاندون از بین رفته باشد، پزشک ممکن است از گرافت (پیوند تاندون از بخش دیگر بدن) استفاده کند.
بعد از جراحی، دوره نقاهت نسبتاً طولانی است و بیمار باید حداقل چند هفته تا چند ماه دست خود را در آتل نگه دارد. فیزیوتراپی بعد از عمل نیز حیاتی است و در صورت انجام ندادن آن، احتمال چسبندگی تاندون و کاهش حرکت افزایش مییابد. جراح معمولاً توصیه میکند که بیمار بهآرامی حرکات سبک را شروع کند تا از خشکی و سفتی مفاصل جلوگیری شود.
میزان موفقیت جراحی بسته به محل و شدت آسیب، سن بیمار، و میزان پیروی او از برنامههای توانبخشی متفاوت است. بهطور کلی، اگر همه نکات بهدرستی رعایت شود، عملکرد دست تا حدود زیادی قابل بازیابی است.
دوره نقاهت و توانبخشی بعد از پارگی تاندون دست
دوره نقاهت پس از پارگی تاندون دست میتواند بین ۶ تا ۱۲ هفته طول بکشد، بسته به شدت آسیب و نوع درمان. اگر آسیب جزئی باشد و با درمان محافظهکارانه بهبود یابد، ممکن است فرد در مدت ۴ تا ۶ هفته به فعالیتهای معمول خود بازگردد. اما در موارد شدید که نیاز به جراحی وجود دارد، بهبودی کامل ممکن است تا چند ماه طول بکشد.
در این مدت، حرکت دادن دست محدود میشود تا به تاندون فرصت ترمیم داده شود. معمولاً بیمار باید از آتل یا اسپیلینت استفاده کند که بسته به موقعیت تاندون، کف دست یا پشت دست را ثابت نگه میدارد.
اهمیت فیزیوتراپی و تمرینات تخصصی پس از پارگی تاندون دست
فیزیوتراپی بخش جداییناپذیر روند بهبودی است. بعد از گذشت چند هفته از عمل، تمرینات کششی و تقویتی بهتدریج آغاز میشود. تمرینات ابتدایی معمولاً شامل حرکات سبک و غیرمقاومتی هستند و بهتدریج با حرکات مقاومتی جایگزین میشوند.
فیزیوتراپیست از تکنیکهایی مانند ماساژ بافت نرم، تمرینات دامنه حرکتی و الکتروتراپی استفاده میکند تا تورم کاهش یابد، درد کنترل شود و عملکرد دست به حالت طبیعی بازگردد. تمرینات هدفمند برای هر انگشت و مفصل برنامهریزی میشود و بیمار باید با دقت و پشتکار آنها را دنبال کند.
بیتوجهی به فیزیوتراپی ممکن است منجر به چسبندگی تاندون، محدودیت حرکتی و در برخی موارد حتی نیاز به جراحی مجدد شود.
