آرتروز ستون فقرات (OA) که به عنوان آرتریت دژنراتیو ستون فقرات نیز شناخته می شود، وضعیتی است که در آن غضروف در مفاصل ستون فقرات به مرور زمان فرسوده می شود. این منجر به درد، سفتی و کاهش تحرک می شود. این بیماری عمدتاً افراد مسن را تحت تأثیر قرار می دهد، اما می تواند در افراد جوان تر نیز به دلیل عوامل ژنتیکی، آسیب ها یا انتخاب سبک زندگی ایجاد شود.
آرتروز ستون فقرات یکی از شایع ترین اشکال آرتریت و یکی از علل اصلی کمردرد در سراسر جهان است. از آنجایی که ستون فقرات وظیفه حمایت از وزن بدن و امکان حرکت را بر عهده دارد، تحلیل رفتن مفاصل آن می تواند به طور قابل توجهی بر فعالیت های روزانه تأثیر بگذارد.
ستون فقرات ساختار پیچیدهای است که از مهرهها، دیسکهای بین مهرهای و مفاصل فاست تشکیل شده است که همه با هم کار میکنند تا پشتیبانی و انعطاف پذیری را فراهم کنند. مفاصل بین مهره ها حاوی غضروف هستند که حرکت صاف را امکان پذیر می کند و شوک را جذب می کند. با افزایش سن، این غضروف بدتر می شود و منجر به اصطکاک بین استخوان ها و علائم آرتروز می شود.
افزایش سن تنها عامل موثر بر سلامت ستون فقرات نیست. عادات سبک زندگی، آسیبها و استعداد ژنتیکی نیز میتواند بر سرعت فرسودگی ستون فقرات تأثیر بگذارد.
علل و عوامل خطر آرتروز ستون فقرات
افزایش سن: ساییدگی و پارگی طبیعی غضروف با افزایش سن افزایش می یابد.
ژنتیک: سابقه خانوادگی آرتریت می تواند خطر را افزایش دهد.
چاقی: اضافه وزن به مفاصل ستون فقرات فشار بیشتری وارد می کند.
آسیب های قبلی: تروما ناشی از تصادفات یا آسیب های ورزشی ممکن است به انحطاط زودرس منجر شود.
حرکت تکراری: مشاغل یا فعالیت هایی که شامل حرکات مکرر ستون فقرات است می تواند تجزیه غضروف را تسریع کند.
شرایط پزشکی زمینه ای: شرایطی مانند آرتریت روماتوئید یا اختلالات متابولیک ممکن است در این امر نقش داشته باشد.
علائم آرتروز ستون فقرات
- درد مزمن – ناراحتی مداوم در گردن یا کمر
- سفتی – مشکل در حرکت پس از دورههای استراحت
- تورم و حساسیت – التهاب در مفاصل آسیب دیده
- علائم مرتبط با عصب – گزگز، بی حسی یا ضعف در صورت فشرده شدن اعصاب
علائم خاص مکان
- استئوآرتریت گردن (گردن) – دردی که به شانه ها یا بازوها می رسد
- استئوآرتریت توراسیک (وسط پشت) – کمتر شایع است، اما می تواند باعث سفتی موضعی شود.
- استئوآرتریت کمری (کمر) – یکی از علل اصلی کمردرد و سیاتیک
برای تشخیص آرتروز ستون فقرات، پزشکان معمولاً از موارد زیر استفاده می کنند:
- تاریخچه پزشکی و معاینه فیزیکی – ارزیابی علائم و تحرک
- آزمایشهای تصویربرداری – اشعه ایکس خارهای استخوانی و باریک شدن فضای مفصل را نشان میدهد، در حالی که MRI تصاویر دقیقی از بافتهای نرم ارائه میدهد.
- آزمایشهای آزمایشگاهی – آزمایشهای خون سایر بیماریها مانند آرتریت روماتوئید را رد میکند.
مراحل آرتروز ستون فقرات
استئوآرتریت ستون فقرات در سه مرحله کلی پیشرفت می کند:
مرحله اولیه: درد خفیف و گاهی اوقات سفتی
مرحله متوسط: افزایش ناراحتی، شعله ور شدن مکرر
مرحله پیشرفته: درد شدید، مشکلات حرکتی و فشردگی عصب بالقوه
گزینه های درمانی
مدیریت آرتروز ستون فقرات به طور موثر نیاز به ترکیبی از درمانهایی دارد که درد را کاهش میدهد، تحرک را بهبود میبخشد و پیشرفت فرسودگی مفصل را کند میکند. گزینه های درمانی بسته به شدت بیماری و نیازهای فردی متفاوت است.
داروهای ضد درد و التهاب
بسیاری از افراد مبتلا به آرتروز نخاعی برای مدیریت درد و التهاب به داروها متکی هستند. داروهای رایج مورد استفاده عبارتند از:
داروهای ضد التهابی غیر استروئیدی (NSAIDs): این داروها شامل ایبوپروفن و ناپروکسن هستند که به کاهش التهاب و تسکین درد کمک می کنند.
استامینوفن (پاراستامول): برای دردهای خفیف تا متوسط مناسب است، اگرچه التهاب را کاهش نمی دهد.
تزریق کورتیکواستروئید: تزریق مستقیم به مفاصل ستون فقرات آسیب دیده می تواند باعث تسکین موقت التهاب شود.
شل کننده های عضلانی: برای کاهش اسپاسم عضلانی مرتبط با آرتروز تجویز می شود.
در حالی که داروها علائم را تسکین می دهند، اما آرتروز را درمان نمی کنند. استفاده طولانی مدت از NSAID ها باید برای جلوگیری از عوارض جانبی مانند زخم معده و مشکلات کلیوی کنترل شود.
فیزیوتراپی و ورزش برای آرتروز ستون فقرات
ورزش نقش مهمی در حفظ تحرک ستون فقرات و تقویت عضلات حمایت کننده از ستون فقرات دارد. یک فیزیوتراپیست می تواند یک برنامه شخصی طراحی کند که شامل:
- تمرینات کششی: به حفظ انعطاف پذیری و کاهش سفتی کمک می کند.
- تمرینات قدرتی: تقویت عضلات مرکزی و پشت، حمایت بهتری از ستون فقرات ایجاد می کند.
- فعالیت های کم فشار: شنا، دوچرخه سواری و یوگا انتخاب های عالی برای حفظ سلامت مفاصل بدون فشار زیاد هستند.
- تمرینات اصلاح وضعیت بدن: هم ترازی ستون فقرات را بهبود می بخشد و فشار بی رویه به مفاصل را کاهش می دهد.
فعالیت بدنی برای جلوگیری از زوال بیشتر مفاصل و بهبود کیفیت زندگی ضروری است.
اصلاحات سبک زندگی
تغییرات سبک زندگی می تواند به طور قابل توجهی بر پیشرفت آرتروز ستون فقرات تأثیر بگذارد. تنظیمات کلیدی عبارتند از:
مدیریت وزن: وزن اضافی فشار روی مفاصل ستون فقرات را افزایش می دهد و انحطاط را تسریع می کند.
تنظیمات ارگونومیک: استفاده از صندلی های نگهدارنده، استحکام مناسب تشک و میزهای ایستاده می تواند فشار را کاهش دهد.
خواب کافی: اطمینان از یک روال خواب مناسب به مدیریت درد و بهزیستی کلی کمک می کند.
مدیریت استرس: استرس مزمن می تواند به تنش عضلانی و افزایش درک درد کمک کند. تمرین هایی مانند مدیتیشن و تنفس عمیق می تواند مفید باشد.
گزینه های جراحی برای موارد شدید
جراحی به طور کلی آخرین راه حل برای استئوآرتریت ستون فقرات در نظر گرفته می شود، زمانی که سایر درمان ها نتوانند تسکین دهند. گزینه های جراحی عبارتند از:
فیوژن ستون فقرات: دو یا چند مهره را به هم متصل می کند تا حرکت دردناک را کاهش دهد.
لامینکتومی: بخشی از مهره ها (لامینا) را برای کاهش فشار روی اعصاب نخاعی برداشته است.
تعویض دیسک: یک دیسک مصنوعی برای جایگزینی دیسک بین مهره ای آسیب دیده وارد می شود.
روش های جراحی با خطراتی مانند عفونت و زمان بهبودی طولانی همراه هستند و تنها زمانی باید دنبال شوند که درمان های محافظه کارانه دیگر موثر نباشند.
سوالات متداول
1. آیا آرتروز ستون فقرات قابل برگشت است؟
خیر، آرتروز قابل معکوس کردن نیست، اما با درمان مناسب و تغییر سبک زندگی می توان پیشرفت آن را کاهش داد.
2. بهترین ورزش برای آرتروز ستون فقرات چیست؟
ورزش های کم فشار مانند شنا، یوگا و کشش به حفظ انعطاف پذیری و تقویت عضلات بدون فشار زیاد کمک می کنند.
3. آرتروز ستون فقرات همان بیماری دژنراتیو دیسک است؟
خیر، بیماری دژنراتیو دیسک به تجزیه دیسک های ستون فقرات اشاره دارد، در حالی که آرتروز مفاصل و غضروف ستون فقرات را تحت تاثیر قرار می دهد. با این حال، آنها اغلب با هم رخ می دهند.
4. چه غذاهایی به آرتروز کمک می کند؟
غذاهای غنی از اسیدهای چرب امگا 3 (ماهی، دانه کتان)، آنتی اکسیدان ها (توت ها، سبزیجات برگ دار) و خواص ضد التهابی (زردچوبه، زنجبیل) ممکن است به کاهش علائم کمک کنند.
5. چه زمانی برای درد ستون فقرات باید به پزشک مراجعه کرد؟
در صورت احساس درد مداوم، سفتی، بی حسی، ضعف یا مشکل در حرکت که بر فعالیت های روزانه تأثیر می گذارد، باید به پزشک مراجعه کنید.
